ตำนานพื้นเมือง

ทุกครั้งที่เปิดหนังสือรวมตำนานพื้นบ้านไทยสักเล่ม สิ่งที่สะดุดใจเสมอไม่ใช่ตัวเนื้อเรื่อง แต่คือ "รูปแบบ" การเล่า ตำนานไทยแทบทุกเรื่องไม่เคยมีเวอร์ชันเดียว เจ้าแม่นางแก้วที่เชียงราย มีทั้งฉบับที่เธอเป็นเทพีผู้พิทักษ์ และฉบับที่เธอคือวิญญาณผู้อาภัพ ผาแดงนางไอ่มีทั้งฉบับที่ให้ความเห็นใจนางไอ่ และฉบับที่ตัดสินว่านางคือต้นเหตุของหายนะ แม่นาคพระโขนงเองก็มีเป็นสิบเวอร์ชันตั้งแต่ผีร้ายไปจนถึงหญิงสาวผู้เศร้าโศกจากความรัก นี่ไม่ใช่ความสับสนของการเล่าปากต่อปาก แต่เป็นธรรมชาติของตำนาน — เรื่องเดียวกัน เล่าต่างกันไปตามหมู่บ้าน ตามยุคสมัย ตามว่าใครเป็นคนเล่า และผู้ฟังคือใคร พูดอีกแบบหนึ่ง ตำนานพื้นเมืองไทยมี "branch" อยู่ในตัวมันเองมาตั้งแต่ก่อนที่คำว่า interactive fiction จะถูกบัญญัติขึ้นเสียอีก